โคลงกระทู้ธรรม(๕)

๑๐๑ คนลอยเพราะลม

คน    ที่ถูกยกก้น           กระดก

ลอย  ล่องประดุจนก      ว่ายฟ้า

เพราะ ลมปากเขายก       ยอเล่น

ลม    ปากคนแรงกล้า     ยกก้นคนลอย ฯ

๑๐๒ คนจมเพราะลิ้น

คน    ที่ถูกใส่ร้าย          ใส่ความ

จม    อยู่ตามดินตาม      ยอดหญ้า

เพราะ ลมปากคนทราม    คอยใส่ ไฟแฮ

ลิ้น    ปากคนชั่วช้า        ชั่วร้ายกว่าไฟ ฯ

๑๐๓ เจ้าชู้ไก่แจ้

เจ้า    ถ้อยคอยกล่าวเกี้ยว     เอาใจ

ชู้      รักย่อมหลงใหล          ปากจ้อ

ไก่     ที่ส่งเสียงใส               ขันเสนาะ

แจ้    ดั่งไก่กรีดป้อ               ชอบปี้ตัวเมีย ฯ

๑๐๔ ฝนตกบ้านน้อง

ฝน    ฟ้าตกพร่ำเข้า       พรรษา

ตก    ไม่ยอมสร่างซา     ตกซ้ำ

บ้าน   น้องนุชนอนคา     ฝนฉ่ำ แฉะเฮย

น้อง   แม่ชอบแช่น้ำ       อาบน้ำกาเม ฯ

๑๐๕ ฟ้าร้องบ้านพี่

ฟ้า    ครวญป่วนปั่นเบื้อง นภดล

ร้อง   ร่ำคร่ำครวญบน     ฝั่งฟ้า

บ้าน   เรือนสะเทือนจน   เรือนสั่น ไหวแฮ

พี่      นิ่งนอนคว่ำหน้า    เมื่อน้ำกามไหล ฯ

๑๐๖ ฝนตกฟ้าร้อง

ฝน    ตกนกแอบไม้       ไพรสัณฑ์

ตก    สักแสนห่าสวรรค์   ฉ่ำฟ้า

ฟ้า    สนั่นครั่นครืนขวัญ หนีฝ่อ

ร้อง   เรียกคนอวดกล้า   กว่าฟ้าอยู่ไหน ฯ

๑๐๗ โง่เง่าเต่าตุ่น

โง่     งุดคุดอยู่ใต้          พื้นดิน

เง่า    ใช่เหง้าคนขุดกิน   อิ่มได้

เต่า    นาไม่ผันผิน         หน้ากลับ หลังแฮ

ตุ่น    แอบอยู่โพรงไม้     รอดพ้นปากเสือ

๑๐๘ โง่อยากนอนเตียง

โง่     เซ่อคนบ้านนอก    ขอกนา

อยาก นั่งอยู่ในปรา-        สาทเจ้า

นอน  อยู่ร่วมชายคา       นางจ่า โขลนแฮ

เตียง  ใหญ่ไม่กล้าเข้า     ร่วมมุ้ง แอบมอง ฯ

๑๐๙ โง่เง่าเข้ากรุง

โง่     เซ่อคนบ้านนอก    ขอกนา

เง่า    ใช่เหง้าโขดผา      ป่ากว้าง

เข้า    กรุงมุ่งหมายมา     ชมชื่น ดื่นแฮ

กรุง   ดั่งกรงท่านสร้าง    คอกไว้ขังคน ฯ

๑๑๐ ลูกศิษย์นอกครู

ลูก    ครูผู้รับเลี้ยง         ลูกเขา

ศิษย์  โง่เฆี่ยนตีเบา        หนักได้

นอก  รีตศิษย์ไม่เอา       ใจใส่

ครู     หมดท่าสอนให้     ปล่อยเข้าป่าเปิง ฯ

๑๑๑ ลูกปูตามแม่

ลูก    อยู่หลังแม่ต้อง      ตามหลัง

ปู      แม่เดินเซซัง         คดเคี้ยว

ตาม   หลังแม่ไปหวัง      ว่าถูก ทางแฮ

แม่    กลับพาหลงเลี้ยว   ลูกต้องหลงตาม ฯ

๑๑๒ ลูกชู้นอกไส้

ลูก    แม่พ่อรับเลี้ยง       รักษา

ชู้      ลอบขึ้นหลังคา     ถ่ายไว้

นอก  เนื้อเลือดบิดา       ดูผิด ตาแฮ

ไส้    คดขดอยู่ใต้         ช่องท้องของตน ฯ

๑๑๓ ตักบาตรถามพระ

ตัก    ข้าวใส่บาตรให้     พระฉัน

บาตร ใส่ของจังหัน                กับข้าว

ถาม   ว่าชอบเนื้อสัน      แกงไก่ ไหมคุณ

พระ   เฒ่าตอบว่าอ้าว     ตักแล้วต้องฉัน ฯ

๑๑๔ จูบลูกถูกแม่

จูบ    ลูกถูกอกอ้อม       มารดา

ลูก    ไม่รู้ประสา           สักน้อย

ถูก    นมที่ปากทา-        รกดูด นมแฮ

แม่    แอ่นอกอายชม้อย  ไม่รู้จูบใคร ฯ

๑๑๕ เข้าป่ากลางค่ำ

เข้า    เถื่อนยามค่ำใกล้    สนธยา

ป่า     รกปกสิงห์สา        สัตว์ไว้

กลาง คืนขาดสุริยา         ยลส่อง แสงแฮ

ค่ำ     มืดต้องจุดไต้        สว่างช้างเสือกลัว

๑๑๖ เข้าถ้ำกลางคืน

เข้า    ห้องมองมืดตื้อ      มัวตา

ถ้ำ     มืดคือเคหา          ขาดไต้

กลาง คืนเร่งแสวงหา      ไต้ส่อง แสงแฮ

คืน    ค่ำยามมืดให้                จุดไต้ตามไฟ ฯ

๑๑๗ เดือนหงายใจคว่ำ

เดือน เพ็ญเด่นสว่างห้วง  เวหา

หงาย สว่างกระจ่างตา     ภาคพื้น

ใจ     หนุ่มเมื่อมีอา-       รมณ์รัก ใคร่แฮ

คว่ำ   พักตร์ลงกับพื้น     คลั่งบ้าอารมณ์ ฯ

๑๑๘ เดือนต่ำใจตก

เดือน เพ็ญลับเหลี่ยมเข้า ภูผา

ต่ำ     ตกยอดพฤกษา     พุ่มไม้

ใจ     นางคร่ำครวญหา   เทพบุตร

ตก    ดึกนึกปลงได้       ต่ำช้าฉันยอม ฯ

๑๑๙ ซื้อสิทธิขายเสียง

ซื้อ    เสียงผู้เลือกตั้ง      ส.ว.

สิทธิ  ของท่านฉันพอ     รับซื้อ

ขาย   สิทธิแต่เพียงขอ    แก้ขัด- สนแฮ

เสียง  ที่ท่านซื้ออื้อ                แต่ล้วนคนจน ฯ

๑๒๐ ตะวันตกนกร้อง

ตะวัน ต่ำลงสู่พื้น                   พสุธา

ตก    ลับยอดภูผา                 พุ่มไม้

นก    หกร่ำเรียกหา                คู่กลับ รังแฮ

ร้อง   เรียกเพรียกไพรใกล้        คู่ร้องกลับรัง ฯ

๑๒๑ ทำบุญเอาหน้า

ทำ    ทานหว่านทรัพย์ให้        วัดวา

บุญ   ที่ทำปรารถนา              ชื่อก้อง

เอา    ชื่อสลักที่                   ข้างฝา ผนังโบสถ์

หน้า  ใหญ่บานเท่าท้อง         ฟากฟ้า สาใจ ฯ

๑๒๒ ท่องกะถายามตาย

ท่อง  มนต์ยามเจ็บใกล้   สิ้นลม

กะถา พระยายม            ท่องไว้

ยาม   เทวทูตหอกคม     มารับ ตัวแฮ

ตาย   ดิ่งลงนรกได้                สติร้องเวรกรรม ฯ

๑๒๓ ผู้ดีตกยาก

ผู้      เกิดมาแต่เชื้อ       ผู้ดี

ดี      แต่เกิดมามี          สง่าหน้า

ตก    ยากอย่างเศรษฐี    ตกยาก

ยาก   จะพบคบค้า         ไพร่บ้านพลเมือง ฯ

๑๒๔ ผู้ดีตีนแดง

ผู้      มียศใหญ่พร้อม     พงศ์พันธุ์

ดี      ดั่งเทพบนสวรรค์   ฝั่งฟ้า

ตีน    ไม่เหยียบดินอัน    เปียกเปือก ตมแฮ

แดง   ทั่วฝ่าเท้ากล้า       เหยียบพื้นดินไฉน ฯ

๑๒๕ ต้มแกงไม่เป็น

ต้ม    ปูไม่สุกได้             สีแดง

แกง   ไม่เผ็ดรสแรง          อร่อยลิ้น

ไม่     สันทัดทะมัดทะแมง  งานหนัก

เป็น   แต่ทาแป้งขมิ้น       อบน้ำหอมปรุง ฯ

โคลงกระทู้ธรรม (๔)

๗๖ หัวเด็ดตีนขาด

หัว    ไม่ขาดตกพื้น        ดินไป

เด็ด   เดี่ยวต่อสู้ใจ         ขาดดิ้น

ตีน    ไม่ขาดกุดใน        สนามรบ

ขาด   เพื่อนตายไปสิ้น    ต่อสู้ถวายหัว ฯ

๗๗ เข้าเจ้าเข้านาย

เข้า    วังต้องหมอบก้ม     กราบกราน

เจ้า    ใหญ่จักโปรดปราน  ชุบย้อม

เข้า    ติดต่อราชการ        ส่งส่วย สาเฮอ

นาย   ใหญ่จึงโอบอ้อม     ดับร้อนผ่อนปรน ฯ

๗๘ เมียชั่วนายชัง

เมีย    งามมักเล่นชู้                 สู่ชาย

ชั่ว     ชาติอาจอันตราย            มากแท้

นาย   ใหญ่เกลียดหน้าหมาย      จับผิด

ชัง     แห่งนายพ่ายแพ้            แทบล้มประดาตาย ฯ

๗๙ ดื่มน้ำเห็นปลิง

ดื่ม    น้ำในทุ่งแก้           กระหาย

น้ำ     เยือกเย็นใจชาย     ดับร้อน

เห็น   ปลิงนิ่งนอนภาย     ในอุ- ทกแฮ

ปลิง   เฉกชู้เมียซ้อน       ซ่อนห้องน้องนาง ฯ

๘๐ เปลี่ยนช้างกลางศึก

เปลี่ยน       ม้าคราขี่เข้า           สงคราม

ช้าง          ศึกเปลี่ยนเมื่อยาม    ต่อสู้

กลาง        สนามรบเกรงขาม     ข้าศึก

ศึก           ย่อมพ่ายแพ้ผู้         ต่อสู้เสียขวัญ ฯ

๘๑ ปลุกผีกลางคลอง

ปลุก    ตัวกลัวปีศาจร้าย     ลำพอง

ฝี       ที่ใส่เรือรอง           ล่องน้ำ

กลาง  น้ำที่เจิ่งนอง          สองฝั่ง

คลอง  ย่อมมีผีซ้ำ            ตกน้ำตายตาม ฯ

๘๒ ผีถึงป่าช้า

ผี       ตายหามส่งเข้า     วัดวา

ถึง     ไม่มีเมรุผา           จี่ไหม้

ป่า     ชัฏย่อมหวาดผวา   ผีหลอก

ช้า     เนิ่นอยู่ไม่ได้         จักต้องรีบฝัง ฯ

๘๓ รู้มากยากนาน

รู้       สรรพศิลปศาสตร์สิ้น      ตำรา

มาก   นักหนักเกศา               สุดรู้

ยาก   ยิ่งสิ่งรักษา                 ตัวรอด

นาน   นักหนักอกผู้               รอบรู้สารพัน ฯ

๘๔ รู้น้อยพลอยรำคาญ

รู้         แต่เพียงเล็กน้อย         เลาเลา

น้อย     นิดผิดถูกเดา              สวดรู้

พลอย   พูดอวดรู้เขา              หัวเราะ เยาะแฮ

รำคาญ  แต่ท่านผู้                  ไม่รู้อะไรเลย ฯ

๘๕ ไม่รู้อยู่สำราญ

ไม่       เคยเรียนไม่รู้       อะไร

รู้         แต่กินนอนไป      เท่านั้น

อยู่       จนแก่เข้าวัย       ชราภาพ

สำราญ  จิตเฉกชั้น          นกน้อยลอยลม ฯ

๘๖ พูดน้อยต่อยมาก

พูด    ไม่ออกกลอกหน้า  ไปมา

น้อย   หนึ่งไม่พูดจา        ตอบถ้อย

ต่อย   แต่หมัดซัดขวา-    ซ้ายซัด ต่อยแฮ

มาก   แต่หมัดซัดร้อย      หมัดนั้นนักมวย ฯ

๘๗ พูดมากปดมาก

พูด    คล่องปากเก่งคล้าย         ต่อยหอย

มาก   เรื่องอวดรู้พลอย             พูดจ้อ

ปด    มดเท็จโคมลอย              หลอกเล่น

มาก   แต่ลมเล่นล้อ                 แต่ไร้แก่นสาร ฯ

๘๘ ก้มหน้าดูดิน

ก้ม    หัวกินแต่หญ้า       ติดดิน

หน้า  ไม่เคยเงยผิน         เพ่งฟ้า

ดู      แต่ยอดหญ้ากิน     พออิ่ม ท้องแฮ

ดิน    เปือกตมน้ำหญ้า     ยอดแล้วโคควาย ฯ

๘๙ ก้มหน้าเหมือนหอย

ก้ม      หัวตัวคืบด้วย      ปากตน

หน้า    ไม่เงยดูคน         ใหญ่น้อย

เหมือน ยาจกยากจน       คนต่ำ ต้อยแฮ

หอย    เฉกชนชั้นด้อย     ต่ำเตี้ยเรี่ยดิน ฯ

๙๐ หัวหงอกหลอกเด็ก

หัว      ขาวราวดอกอ้อ     ดอกเลา

หงอก  ไม่มีสีเทา            สักเส้น

หลอก  ทารกรุ่นเยาว์        หยิกหยอก

เด็ก     เล็กไม่มีเว้น         เล่นก้นจนตาย ฯ

๙๑ หัวหกก้นขวิด

หัว    ไม่เคยยกตั้ง         ตรึกตรา

หก    คะเมนตีลังกา       ค่ำเช้า

ก้น    ทับกับกายา         หญิงชั่ว

ขวิด   ดั่งควายป่าเข้า     ขวิดก้นชนหัว ฯ

๙๒ หัวเดียวกระเทียมลีบ

หัว            คนนักปราชญ์ใช้    ปัญญา

เดียว          เดี่ยวไม่ปรึกษา     พวกพ้อง

กระเทียม    โทนท่านตีรา-       คามาก

ลีบ            ฝ่อชาวสวนต้อง    ขุดทิ้งเผาไฟ ฯ

๙๓ ไก่เห็นตีนงู

ไก่     เห็นงูไต่ต้น          พฤกษา

เห็น   ว่าคงมีขา            ซ่อนไว้

ตีน    ไม่ยื่นออกมา        ปีนไต่ ไม้แฮ

งู       เล่นกลเก่งใช้       อกเลื้อยแทนตีน ฯ

๙๔ งูเห็นนมไก่

งู       เห็นแม่ไก่เลี้ยง     ลูกเจ็ด ตัวแฮ

เห็น   ว่าไก่มีเคล็ด         ซ่อนไว้

นม    ซ่อนปีกไว้เสร็จ      แสร้งปิด

ไก่     เล่นกลเก่งใช้       ปีกป้องนมตน ฯ

๙๕ ความรู้ท่วมหัว

ความ  ฉลาดนักปราชญ์รู้    สารพัน

รู้       ทั่วสรรพศาสตร์อัน   ลึกล้ำ

ท่วม   หัวชั่วชีวัน             วายวอด

หัว     เท่าหม้อข้าวน้ำ       เปล่าแท้แต่ลม ฯ

๙๖ เอาตัวไม่รอด

เอา    เข้าจริงเมื่อเข้า      ตาจน

ตัว     นักปราชญ์มัวมน    มืดตื้อ

ไม่     อาจช่วยตัวตน       ยามตก อับแฮ

รอด   เพราะมีเงินซื้อ       กับข้าวกันตาย ฯ

๙๗ เรือล่มเมื่อจอด

เรือ    แพพายถ่อข้าม      ธารา

ล่ม    เมื่อถูกลมพา-        ยุร้าย

เมื่อ   ยามแล่นนาวา        ไม่ล่ม- จมแฮ

จอด  นิ่งจึงจมท้าย          รั่วน้ำเรือจม ฯ

๙๘ ตาบอดเมื่อแก่

ตา     ใสแลสว่างแจ้ง     โลกา

บอด   มืดเมื่อตัณหา       ห่อหุ้ม

เมื่อ   กำหนัดกามา         หน้ามืด

แก่    ดั่งควายร้อนกลุ้ม    เกลือกกลิ้งนอนตม ฯ

๙๙ ว่าวลอยเพราะลม

ว่าว    ปักเป้าเข้าปัก        จุฬา

ลอย   อยู่ด้วยลมพา        พัดไว้

เพราะ สายป่านขาดถลา   หัวปัก ดินแฮ

ลม    ย่อมพัดพาให้        ว่าวต้องตกดิน ฯ

๑๐๐ เรือจมเพราะน้ำ

เรือ     ที่ลอยล่องน้ำ        หนองไหล

จม      ไม่ลงอาศัย          ขี่น้ำ

เพราะ  เรือรั่วน้ำไข          เข้าสู่ เรือแฮ

น้ำ      รั่วเข้าเรือซ้ำ         รั่วน้ำเรือจม ฯ